Thói quen hút thuốc ở nơi làm việc sau 27 năm

Văn phòng tôi nhớ có một bàn phím màu be, một gạt tàn thủy tinh nặng trên bậu cửa sổ, và một cửa sổ chẳng bao giờ đóng kín hẳn. Đến 10 giờ sáng, căn phòng đã vương mùi khói thuốc của hôm qua. Tôi trả lời hai email, gõ tàn thuốc vào gạt tàn, trả lời thêm một cái nữa, rồi đứng dậy đi lấy cà phê với điếu thuốc đã kẹp sẵn giữa các ngón tay. Tôi bắt đầu hút thuốc lúc 19 tuổi. Đến lúc đó tôi đã 52 tuổi, và tôi làm việc như thể điếu thuốc thuộc về chiếc bàn cũng như cái dập ghim vậy.

Không ai còn làm ầm lên về chuyện đó nữa. Đó mới là điều khiến tôi bất an, dù khi ấy tôi chưa nhìn ra. Thói quen đã hòa vào văn phòng đến mức chính tôi cũng ngừng để ý mình với tay lấy bao thuốc bao nhiêu lần.

Căn phòng thích nghi với tôi

Tôi từng nghĩ hút thuốc ở nơi làm việc là do căng thẳng. Hạn chót. Những cuộc gọi khó. Cảm giác nhẹ nhõm nhỏ nhoi sau một cuộc họp dài. Một phần trong đó là thật. Phần lớn còn lại chỉ là thói quen khoác lên bộ vest và cà vạt.

Bàn làm việc của tôi quay ra cửa sổ. Bao thuốc luôn nằm cạnh màn hình. Bật lửa nằm cạnh một lọ kẹp giấy. Tôi không cố ý sắp đặt như thế. Nó diễn ra theo cách mà thói quen vẫn luôn diễn ra, từng chút một. Chẳng mấy chốc, cả góc phòng còn hiểu thứ tự của tôi hơn cả tôi.

Đồng nghiệp thường ghé lại hỏi một việc gì đó, nói thêm vài câu rồi bước ra. Không ai giật mình. Không ai nói đủ rồi. Văn hóa hút thuốc ở văn phòng không phải là một khẩu hiệu. Nó là sự im lặng. Nó là việc mọi người quen dần với mùi trên áo khoác tôi, với làn khói bên ô kính, với những lần biến mất năm phút nhưng thực ra kéo dài hơn thế. Khi một nơi thôi không còn chống lại thói quen của bạn, bạn cũng thôi chất vấn nó.

Lúc tệ nhất, tôi hút khoảng 40 điếu mỗi ngày. Không phải điếu nào cũng diễn ra ở chỗ làm, nhưng công việc cho thói quen một khuôn khổ. Đến nơi. Châm một điếu. Xong một việc. Châm một điếu. Cà phê. Châm một điếu. Cuộc gọi khó. Châm một điếu. Đến lúc về nhà, nghi thức ấy đã tự diễn tập với chính nó nửa tá lần.

Vì sao việc bỏ thuốc ở đó lại có vẻ quá xa vời

Văn phòng không hề giống một nơi nguy hiểm. Nó trông rất hiệu quả. Đó là cách cái bẫy tồn tại.

Tôi không lén ra sau tòa nhà với cảm giác tội lỗi nghẹn trong cổ. Tôi ngồi ngay tại bàn làm việc của mình, với gạt tàn của mình, làm điều đã trở thành bình thường. Một cảm giác dễ chịu kỳ lạ lớn dần quanh kiểu cho phép đó. Thói quen không còn trông giống một sự lệ thuộc và bắt đầu trông giống một phần của ngày làm việc, như xem lịch hay rót thêm vào cốc.

Điều đó đã tác động đến đầu óc tôi. Nó khiến việc bỏ thuốc trở nên xa vời, gần như chỉ còn trên lý thuyết. Ở nhà, thuốc lá gắn với cảm xúc. Ở văn phòng, nó gắn với sự lặp lại. Sự lặp lại khó phản bác hơn vì nó trông có vẻ trung tính.

Tôi thấy điều đó rõ nhất vào những ngày thứ Ba bình thường. Không phải ngày tệ. Không phải ngày khủng hoảng. Chỉ là những ngày dài phẳng lặng của email, cuộc gọi, giấy tờ, và hết điếu thuốc này đến điếu thuốc khác vì căn phòng luôn cho mỗi điếu một chỗ để hạ xuống. Ba giờ hút thuốc mỗi ngày nghe thật tệ trên giấy. Trong thực tế, nó ẩn mình trong những sự cho phép rất nhỏ.

Trong những năm đó, tôi đã thử bỏ thuốc. Miếng dán. Thôi miên. Trị liệu. Cuốn sách của Allen Carr. Thậm chí có những tháng tôi cố canh giờ từng điếu bằng điện thoại. Tôi luôn xem văn phòng như một chi tiết nền. Nó không phải là chi tiết. Nó là một trong những sân khấu nơi thói quen tự vận hành tốt nhất.

Buổi chiều tôi cuối cùng cũng nhìn ra

Khoảnh khắc còn đọng lại với tôi không hề kịch tính. Một đồng nghiệp đang đứng ở bàn tôi, bàn về một vấn đề thường nhật với hóa đơn. Tôi để một điếu thuốc cháy trong gạt tàn khi anh ấy chỉ vào những con số trên trang giấy. Anh ấy ngập ngừng một chút để đẩy cửa sổ mở rộng thêm một chút, rồi tiếp tục nói như thể chẳng có gì bất thường.

Cử động nhỏ ấy tác động đến tôi mạnh hơn bất kỳ bài giảng nào.

Anh ấy không giận. Anh ấy không phán xét tôi. Anh ấy chỉ đang điều chỉnh căn phòng quanh thói quen của tôi, như mọi người đã điều chỉnh nó suốt nhiều năm. Kể cả tôi. Tôi đã sắp xếp bàn làm việc, những giờ nghỉ, sự tập trung, và cả tư thế của mình quanh thuốc lá đến mức cả văn phòng đã học thuộc từng động tác.

Sau khi anh ấy đi, tôi nhìn bậu cửa sổ. Bụi xám ở góc. Vệt cháy trên khung kim loại cũ. Bao thuốc cạnh bàn phím. Tất cả trông cũ mòn và mệt mỏi. Không nổi loạn. Không dễ chịu. Chỉ là cũ kỹ.

Đó là bước ngoặt. Tôi thôi không còn xem việc hút thuốc ở nơi làm việc như một sự an ủi riêng tư và bắt đầu nhìn nó như một thói quen đã chiếm cứ nơi tôi dành phần lớn thời gian tỉnh táo của mình. Một khi nhìn ra điều đó, bỏ thuốc không còn là một sự cải thiện đạo đức trừu tượng nữa mà trở thành việc lấy lại không gian một cách thực tế.

Văn phòng không giữ tôi lại bằng sức ép. Nó giữ tôi lại bằng sự quen thuộc.

Đó là phần tôi đã bỏ lỡ suốt nhiều năm. Một thói quen không cần kịch tính để giữ sức mạnh. Đôi khi nó chỉ cần một cái bàn, một ô cửa sổ, và đủ nhiều ngày nối tiếp nhau để không ai còn để ý nữa.

Tôi vẫn nhớ căn phòng đó. Bàn phím màu be. Cửa sổ chẳng bao giờ đóng kín hẳn. Cái gạt tàn trông như một món đồ nội thất đã ở đó mãi mãi. Khi nghĩ về lý do vì sao việc bỏ thuốc lại xa vời đến vậy trong suốt quãng thời gian dài, tôi nghĩ đến chiếc bàn đó trước tiên. Vấn đề không chỉ là nicotine. Vấn đề là thói quen ấy đã được cho phép thuộc về nơi đó một cách trọn vẹn đến mức nào.

Nếu việc hút thuốc ở nơi làm việc đã trở thành một phần quen thuộc trong ngày của bạn, thì chỉ thêm một quy tắc nữa cũng hiếm khi đủ. J. Freeman dẫn bạn qua con đường nhẹ nhàng hơn trong cuốn hướng dẫn dành cho những ai muốn bỏ lại thói quen văn phòng ấy phía sau mà không biến mỗi ngày làm việc thành một cuộc chiến.