Bỏ thuốc khi mang thai rồi tái nghiện

Sự tạm dừng ấy trông vững hơn thực tế

Sáng đầu tiên vợ tôi bỏ thuốc khi mang thai, mùi khói thuốc bỗng trở nên xa lạ với chúng tôi. Ấm nước vừa tắt. Trên bàn bếp có một cái gạt tàn, trong đó vẫn còn điếu thuốc của hôm qua cong lại, và cô ấy dùng hai ngón tay đẩy nó ra như thể nó thuộc về người khác. Cô ấy bắt đầu hút thuốc khi 18 tuổi. Tôi bắt đầu khi 19 tuổi. Đến lúc đó, thuốc lá đã đi cùng chúng tôi gần như suốt quãng đời trưởng thành, nên cử chỉ nhỏ ấy trông còn lớn hơn bất kỳ lời nói nào.

Gần hai năm, suốt thời kỳ mang thai rồi cho con bú, cô ấy hoàn toàn tránh xa thuốc lá. Tôi nhìn thói quen ấy rời khỏi một phía của cuộc sống chúng tôi, trong khi nó vẫn bám chặt ở phía tôi. Có lúc tệ nhất, tôi hút gần 40 điếu mỗi ngày, và hai vợ chồng có thể đi hết khoảng ba bao mà chẳng ai dừng lại để thấy điều đó vô lý. Rồi bỗng nhiên một chiếc ghế ở bàn ăn trống đi. Một túi áo khoác không còn cái bật lửa. Một người trong nhà không còn ra ngoài sau bữa tối nữa.

Tôi nhớ mình đã muốn tin rằng như vậy có nghĩa là vấn đề tự nó đã được giải quyết. Nếu cô ấy có thể dừng lại vì con trai chúng tôi, thì có lẽ thói quen ấy cuối cùng đã mất quyền kiểm soát ngôi nhà. Đó là một câu chuyện quá dễ tin. Việc mang thai cho cô ấy một lý do mạnh hơn bất kỳ lời nào tôi có thể nói, nhưng nó không làm thay đổi hình dáng của căn nhà quanh chúng tôi. Tôi vẫn hút ở những chỗ cũ. Cửa ban công vẫn mở theo cách cũ. Các gói thuốc vẫn nằm trong ngăn kéo. Những lối cũ vẫn sáng đèn.

Cái bẫy nằm ở nếp nhà, không phải ở một người

Hai năm đó là thật. Tôi không muốn làm nhỏ đi chúng. Chúng có ý nghĩa. Chúng cho thấy một cuộc sống không thuốc lá là điều có thể có ngay trong bốn bức tường của chúng tôi. Sai lầm là ở tôi. Tôi đã coi quãng dừng ấy như một phương thuốc, trong khi thực ra đó chỉ là một giai đoạn được bảo vệ.

Con trai chúng tôi khi đó còn rất nhỏ. Ngày nào cũng xoay quanh việc cho ăn, tắm rửa, những giấc ngủ ngắn, giặt giũ, và sự mệt mỏi âm ỉ phủ xuống một ngôi nhà có em bé. Thuốc lá đã rời khỏi trung tâm của bức tranh ấy, nhưng chưa rời khỏi vòng ngoài. Tôi vẫn ở đó, mang mùi khói từ ngoài vào, để bật lửa trên bàn, làm cho nhịp cũ trông như chuyện rất bình thường. Không điều gì báo trước nguy hiểm. Đó là cách thói quen tồn tại.

Trên giấy tờ, người ta sẽ gọi đó là tái nghiện sau khi bỏ thuốc trong thai kỳ. Còn trong một ngôi nhà thật, nó lặng lẽ hơn nhiều. Một điếu thuốc được cho qua vào một buổi tối mệt mỏi. Vài ngày sau là điếu nữa. Một lát đứng ngoài ban công vì em bé cuối cùng cũng ngủ và sự im lặng nghe thật lạ. Rồi căn phòng nhớ ra phần còn lại.

Tôi không nhìn chuyện ấy rồi nghĩ đến sự yếu đuối. Tôi nhìn và thấy quen thuộc. Thói quen ấy vẫn chờ đúng chỗ chúng tôi đã để nó lại. Cà phê vẫn gọi nó về. Cái mệt sau bữa tối vẫn gọi nó về. Việc đứng bên cửa sổ hé mở vẫn gọi nó về. Khi một thói quen đã sống trong một ngôi nhà suốt nhiều năm, nó không cần kịch tính để quay lại. Nó chỉ cần những món đồ cũ.

Tôi mang phần của mình trong chuyện đó một cách thẳng thắn. Không phải như một lời thú nhận. Chỉ là một sự thật. Tôi vẫn hút thuốc, và tôi vẫn làm cho thói quen ấy trông bình thường. Điều đó quan trọng. Không phải vì một người có thể kiểm soát người kia, mà vì một nếp nhà có thể cứ mở đường cho một thói quen cũ quay lại, rất lâu sau khi mọi người trong đó đã nói rằng họ mệt rồi.

Đó là phần tôi đã bỏ lỡ suốt nhiều năm. Tôi từng nghĩ bỏ thuốc chỉ là chuyện có muốn hay không. Cứ muốn đủ mạnh, giữ gìn đủ kỹ, lo đủ nhiều cho con, rồi mọi thứ khác sẽ tự theo sau. Nhưng thuốc lá đã bám vào các căn phòng của chúng tôi, những quãng ngừng, những buổi tối, những cách chúng tôi bước ra ngoài trong năm phút yên tĩnh. Một lý do đủ mạnh có thể ngắt quãng điều đó. Nhưng tự nó, nó không thể dạy cho một ngôi nhà những thói quen mới.

Rất lâu sau đó, khi cuối cùng tôi bỏ hẳn và vợ tôi cũng bỏ theo, chương cũ ấy mới trở nên dễ hiểu hơn với tôi. Tôi không còn đọc nó như bằng chứng rằng tái nghiện là điều không thể tránh. Tôi bắt đầu đọc nó như bằng chứng rằng đổ lỗi không giải thích được gì. Trong hai năm đó, cô ấy đã cho thấy sức mạnh nhiều hơn điều mà hầu hết các chuyên mục tư vấn từng đòi hỏi ở một con người. Điều kéo cô ấy quay lại không phải là vì cô ấy thiếu tình yêu với con trai chúng tôi. Mà là vì cuộc sống khi ấy vẫn xoay quanh khói thuốc.

Bây giờ con trai chúng tôi đã 22 tuổi. Khi nhìn lại, điều còn đọng lại trong tôi là vậy. Không phải thất bại. Không phải tội lỗi. Mà là một bức tranh rất rõ về việc một thói quen có thể chờ đợi lặng lẽ đến thế nào. Nó có thể ngồi ở cửa ban công, trong căn bếp sau bữa tối, trong túi chiếc áo khoác cũ ấy, và làm cho sự trở lại của nó trông gần như hợp lý.

Ký ức ấy vẫn giúp tôi vì nó gỡ bỏ hết những điều vô nghĩa quen thuộc về tính cách. Vấn đề chưa bao giờ là ai quan tâm nhiều hơn. Vấn đề là thói quen đã được rèn suốt nhiều năm, và bao nhiêu phần của sự rèn ấy đã nằm sẵn trong đời sống gia đình hằng ngày. Khi thấy điều đó, tôi không còn tin rằng những bài giảng hay những lời hứa hào hùng có thể giải quyết một vấn đề đã dệt vào trong tường.

Nếu nếp nhà của bạn cũng có sức kéo âm thầm như thế, thì vài cách làm đơn lẻ chỉ giữ được trong một thời gian ngắn. Con đường bình tĩnh mà J. Freeman nêu trong cuốn hướng dẫn được viết cho kiểu bẫy quen thuộc, đời thường này, đi từng bước một và không biến nếp nhà thành chiến trường.