Không còn muốn hút thuốc nữa

Khoảnh khắc đó không xảy ra vào một ngày kỷ niệm. Đó là sau bữa tối vào một tối thứ Ba, bát đĩa còn trong bồn rửa, ngoài cửa sổ đã tối, vợ tôi đang lau khô một chiếc ly bên cạnh. Suốt 27 năm, đúng khoảng dừng ấy luôn thuộc về một điếu thuốc. Tôi sẽ dọn bàn, chạm tay vào túi, rồi bước ra ban công trước khi kịp quyết định hẳn. Tối hôm đó tôi tráng chiếc đĩa, lau tay, và ở lại chỗ mình đang đứng.

Tôi nhận ra chuyện đó chậm vài giây.

Không có gì ngăn tôi cả. Không có quy tắc nào. Không có tiếng nói nào trong đầu. Không có sự chống cự anh hùng nào. Chỉ là tín hiệu cũ đơn giản không còn kéo theo phần còn lại của chuỗi động tác, và sự vắng mặt nhỏ ấy còn lạ hơn bất kỳ cơn thèm nào tôi từng cố chống lại.

Thói quen từng đến trước

Tôi bắt đầu hút thuốc năm 19 tuổi và hút suốt 27 năm. Lúc tệ nhất, tôi hút khoảng 40 điếu mỗi ngày. Vợ tôi cũng hút, và hai vợ chồng tôi hút hết chừng ba gói mà không ai thấy con số đó là vô lý. Đó là điều những thói quen dài lâu làm được. Chúng ngừng trông như một lựa chọn và bắt đầu trông như đồ đạc trong nhà.

Sau bữa tối là một trong những tín hiệu quen thuộc nhất của tôi. Cà phê buổi sáng cũng vậy. Cửa sổ ở văn phòng sau một cuộc gọi căng thẳng cũng vậy. Khoảng dừng ngắn trước khi lên xe cũng vậy. Thuốc lá không chờ đến khi có ham muốn. Nó chờ nhịp điệu. Đĩa đặt vào bồn rửa. Ghế lùi lại. Tay sờ vào túi. Bật lửa kêu tách. Sau đủ nhiều năm, cơ thể học thuộc chuỗi động tác ấy hơn cả tâm trí.

Tôi đã cố phá vỡ chuỗi động tác ấy bằng những cách rầm rộ. Châm cứu. Thôi miên. Trị liệu. Miếng dán. Cuốn sách của Allen Carr. Thuốc lá thảo mộc có mùi như một khu vườn bị trừng phạt. Cách dùng đồng hồ hẹn giờ biến mỗi giờ thành một cuộc mặc cả. Mỗi lần thất bại lại khiến tôi để ý chính mình kỹ hơn. Mình đang thèm à? Mình có đang trượt lại không? Hôm nay mình đủ mạnh không? Tôi coi việc bỏ thuốc lá như một ca trực bảo vệ, không có ngày nghỉ.

Không có gì xảy ra, và đó là điều mới

Vợ tôi vẫn lau bát đĩa. Ấm nước khẽ ù một tiếng khi nguội dần. Ở đâu đó trong tòa nhà, một cánh cửa khép lại. Đó là cả âm thanh của buổi tối. Tôi nhớ mình đã nhìn về phía cửa ban công gần như theo thói quen, như thể đang kiểm tra xem có ai khác quên ra ngoài hút thuốc không.

Là tôi. Tôi đã quên mất.

Không phải là quên mãi mãi. Cũng không phải theo kiểu kết thúc phim đầy phép màu. Tôi vẫn biết chính xác thuốc lá từng là gì trong những ngày của mình. Tôi biết mùi ở văn phòng, cái gạt tàn trên bàn, cách một điếu thuốc từng xuất hiện sau căng thẳng, sau buồn chán, và cả sau khi chẳng có chuyện gì. Nhưng tối đó tôi nhìn ra sự khác biệt giữa việc nhớ một thói quen và việc làm theo nó.

Nhiều năm trước, nếu ai hỏi tự do sẽ có cảm giác thế nào, tôi sẽ tả nó như chiến thắng. Tôi sẽ hình dung một người đàn ông đứng trên một bao thuốc bị bóp nát, ưỡn ngực, siết hàm, như thể đang chứng minh điều gì đó. Thứ tôi nhận được lại nhỏ hơn nhiều và hữu ích hơn nhiều. Tôi rửa xong bát đĩa rồi bắt đầu nói về chuyện đi chợ. Buổi tối vẫn trôi tiếp. Thuốc lá không có lượt của nó. Không nghi lễ. Không huy chương riêng. Chỉ là một khoảng ngắt đã biến mất.

Đó là lúc tôi bắt đầu hiểu vì sao việc không còn muốn hút thuốc nữa lại có ý nghĩa với mình. Nó không phải là một bản sắc mới rực rỡ. Nó chỉ là một mệnh lệnh cũ đang hạ giọng.

Điều bất ngờ là cuộc sống thường ngày

Con trai tôi giờ đã 22 tuổi. Nó lớn lên cùng những điều chỉnh nhỏ quanh việc hút thuốc mà trước đây tôi thấy là bình thường. Cửa sổ hé mở. Bước ra ban công. Khoảng chờ nửa phút trước khi lên xe. Một thói quen lặp lại suốt nhiều thập kỷ sẽ in dấu vào ngôi nhà. Nó dạy mọi người quanh nó biết những khoảng dừng sẽ nằm ở đâu.

Vì vậy, một buổi tối không có khoảng dừng ấy có ý nghĩa hơn nhiều so với những gì nó nghe có vẻ.

Tôi không chạy đi nói với ai cả. Tôi cũng không đánh dấu ngày đó. Tôi chỉ đứng đó một lúc với đôi tay khô và giá úp bát đĩa sạch, nhận ra rằng phản xạ ấy đã để lại một khoảng trống và không có điều xấu nào lao vào lấp chỗ đó. Căn phòng không mang cảm giác thiếu thốn. Nó có cảm giác nguyên vẹn.

Đó vẫn là cách gần nhất tôi có thể dùng để mô tả. Việc không còn muốn hút thuốc không hề kịch tính. Nó mang cảm giác nguyên vẹn. Bữa tối vẫn là bữa tối. Nhà bếp vẫn là nhà bếp. Tôi ở lại trong cuộc trò chuyện thay vì bước ra khỏi nó.

Sau 27 năm, đó là một thay đổi lớn hơn bất kỳ bài diễn thuyết nào tôi có thể nói ra.

Cuốn cẩm nang hợp nhất như một người bạn đồng hành lặng lẽ cho những ngày như thế, chứ không phải như bài tập về nhà. Đôi khi chỉ một trang là đủ để nhắc bạn thấy một phản xạ cũ đã mất chỗ của nó như thế nào.