Tôi có thể bỏ thuốc bất cứ lúc nào? Bài kiểm tra thành thật

Câu “tôi có thể bỏ thuốc bất cứ lúc nào” đã bảo vệ không biết bao nhiêu điếu thuốc khỏi bị soi xét. Nó nghe điềm tĩnh. Nó nghe chững chạc. Nó cho người nói quyền nói câu cuối trước khi thói quen kịp đặt ra bất kỳ câu hỏi thật sự nào.

Tôi đã dùng câu đó suốt nhiều năm. Tôi đã dùng nó từ năm 19 tuổi, và cả sau 27 năm hút thuốc, khi tôi gần 52 hơn là 22. Vào lúc tệ nhất, tôi hút khoảng 40 điếu một ngày, và câu nói ấy vẫn nằm trên đầu lưỡi tôi như một lời bào chữa nhỏ.

Ngộ nhận 1: Ngày mai cho thấy tôi vẫn kiểm soát được

Ngày mai tiện ở chỗ nó chẳng bao giờ phải đi qua bàn làm việc, tách cà phê hay quãng đường lái xe về nhà. Người ta nói câu ấy trong một phút bình lặng rồi mượn sự bình thản đó để mô tả cả sự lệ thuộc.

Bài kiểm tra thật không nằm trên lý thuyết. Nó đến lúc 7:30 cùng cà phê, lúc 11:10 sau một cuộc gọi căng thẳng, lúc 18:00 giữa dòng xe. Đó là lúc câu nói ấy bắt đầu co lại.

J. Freeman biết điều đó từ những năm làm việc ở văn phòng. Ông có thể bỏ qua một điếu để tự thấy mình kỷ luật hơn, rồi một giờ sau lại thấy chân mình tự đưa đến cửa sổ, như thể ngày hôm đó đã quyết thay ông rồi. Nếu muốn, cứ gọi đó là sự phủ nhận của người hút thuốc, nhưng nó hiếm khi trông kịch tính. Nó trông gọn gàng. Vì thế nó mới kéo dài.

Ngộ nhận 2: Trì hoãn nghĩa là tự do

Nhiều người nhầm sự trì hoãn với lựa chọn. Nếu một người có thể ngồi qua một cuộc họp, một chuyến bay hay một bữa tối gia đình mà không châm thuốc, thói quen ấy trông như thể có cũng được, không có cũng được. Vấn đề là khoảng trống ấy được lấp bằng gì trong lúc người ta chờ.

Một lựa chọn thật sự thì im lặng khi nó chưa có mặt. Sự lệ thuộc thì vẫn cứ đếm. Nó để mắt tới cánh cửa, đồng hồ, thang máy, thời tiết. Nó biến lần hút tiếp theo thành một cuộc hẹn nhỏ giấu trong ngày.

Đó là cuộc sống của tôi vào giai đoạn gần cuối. Tôi hút ở nhà. Tôi hút ở chỗ làm. Đồng nghiệp dần không còn để ý. Tôi có thể ngồi qua một cuộc họp, nhưng điếu thuốc sau đó dường như đã đứng sẵn trong phòng trước khi cuộc họp kết thúc. Đó không phải là sự linh hoạt. Đó là lịch trình.

Ngộ nhận 3: Thừa nhận vấn đề là yếu đuối

Đây là phần khó nhất của câu nói đó. “Tôi có thể bỏ thuốc bất cứ lúc nào” không chỉ bảo vệ thói quen. Nó còn bảo vệ cái tôi. Chừng nào câu ấy còn sống, một người sẽ không bao giờ phải nói ra điều đau hơn: tôi đang mắc kẹt, và những cách tôi vẫn dùng không còn hiệu quả.

Thừa nhận điều đó nghe nặng nề, nhưng còn gọn gàng hơn tự lừa mình. Chỉ dựa vào ý chí thôi thường ở khoảng 3-5%. Các công cụ thay thế nicotine nằm quanh 10-20%. Thuốc có thể lên tới 30%. Ngay cả cách kết hợp mạnh nhất cũng chỉ tới khoảng 40%. Những con số đó không nói về người yếu đuối. Chúng nói về một sự lệ thuộc rất nặng và một bộ phương pháp khiến đa số người bị bỏ lại đâu đó dọc đường.

Tôi nhận ra điều đó sau châm cứu, thôi miên, trị liệu, miếng dán nicotine, cuốn sách của Allen Carr, thuốc lá thảo mộc và phương pháp bấm giờ khiến mỗi tiếng trôi qua như một phiên tòa nhỏ. Những lần không thành ấy không có nghĩa là tôi thiếu bản lĩnh. Chúng chỉ có nghĩa là tôi vẫn đang cố thắng một cuộc tranh luận với thói quen thay vì bước ra khỏi nó.

Đó là khuôn mẫu lớn hơn nằm sau câu nói ấy. Nó nghe như sự tự tin. Nhưng thường thì đó là một lớp che chắn. Nó giữ cho cuộc đối mặt chỉ nằm trên lý thuyết, nơi lòng kiêu hãnh vẫn nguyên vẹn và chẳng điều gì phải đổi khác.

Khoảnh khắc hữu ích đến khi câu nói ấy không còn nghe mạnh nữa. Khi đó, một người có thể nhìn vào thói quen mà không tỏ ra bị nó gây ấn tượng. Đó là lúc chuyển động thật sự bắt đầu.

Nếu câu đó vẫn còn ở trong đầu, phần cần rèn thêm không phải là lòng kiêu hãnh. J. Freeman viết về con đường điềm tĩnh đã chấm dứt cuộc tranh cãi ấy trong cuốn hướng dẫn của ông, từng bước một và theo nhịp rất người. Mục tiêu không phải là chứng minh bạn có thể bỏ thuốc bất cứ lúc nào. Mục tiêu là không còn cần đến câu nói đó nữa.