27 năm hút thuốc, thuốc lá nung nóng không giúp tôi bỏ thuốc

Trước lúc trời sáng, bộ sạc vẫn sáng đèn trắng. Tôi đứng trong bếp, đi tất, chờ nước sôi, và tay tôi đã với lấy một thanh thuốc nung nóng. Mưa lách tách vào cửa sổ. Vợ tôi vẫn đang ngủ. Năm năm trước khi tôi bỏ hẳn, khung cảnh ấy nói lên tất cả: tôi đã tìm ra cách để hút trước khi uống trà, trước khi trời sáng, gần như trước cả khi kịp nghĩ.

Tôi chuyển sang nó vì lời hứa nghe có vẻ hợp lý. Ít mùi hơn. Ít tro hơn. Ít cái cảm giác bẩn cũ kỹ bám trên đầu ngón tay và trong rèm cửa. Đến lúc đó tôi đã hút thuốc hàng chục năm, và tôi mệt với mớ bừa bộn ấy, mệt vì phải bước ra ngoài, mệt vì phải giả vờ rằng thuốc lá vẫn còn đem lại cho tôi điều gì đó đặc biệt. Thuốc lá nung nóng trông giống như một phiên bản sạch hơn của cùng một cuộc sống. Trong đầu tôi, dùng IQOS thay cho thuốc lá nghe như một sự thỏa hiệp mà một người đàn ông biết điều sẽ chọn.

Vì sao tôi thấy đó là tiến bộ

Một điếu thuốc trước đây từng ngắt quãng cả ngày. Phải có bao thuốc, bật lửa, gạt tàn, một chuyến ra ban công hoặc ra cửa, một sự thú nhận công khai nhỏ nhoi về việc tôi đang làm. Không điều gì trong đó có vẻ cao quý, nhưng nó tạo ra ma sát. Nghi thức ấy hiện ra rõ mồn một.

Thiết bị mới loại bỏ những phần xấu xí. Nó nằm trên quầy bếp như một món đồ vô hại. Bộ sạc cứ cắm điện sẵn. Các thanh thuốc được đựng trong những hộp nhỏ gọn gàng. Ở văn phòng, tôi không phải sắp xếp ngày của mình xoay quanh những khoảng nghỉ hút thuốc như trước nữa. Trong xe, không còn tro để gạt. Ở nhà, mùi cũng không còn tát vào mặt tôi một tiếng sau đó.

Đó chính là sức cám dỗ. Không có gì kịch tính thay đổi, nên tôi gọi nó là sự cải thiện.

Tôi tự nhủ mình đang đi đúng hướng vì thói quen ấy trông lặng lẽ hơn. Tôi không gọi đó là bỏ thuốc. Tôi không lạc quan đến thế. Nhưng tôi có gọi nó là tiến bộ, và từ ấy che phủ được rất nhiều thứ.

Điều thực sự thay đổi

Điều thay đổi không phải là cơn nghiện. Điều thay đổi là số nơi nó bám theo tôi.

Ở thời tệ nhất, tôi hút khoảng 40 điếu một ngày. Các thanh thuốc nung nóng không biến lối sống đó thành thứ gì sạch sẽ hay được kiểm soát. Chúng làm các ranh giới mềm đi. Tôi bắt đầu với tay tìm đến nicotin trong những khoảng trống trước kia: khi email đang tải, khi nước đang sôi, trước khi bước xuống xe, sau bữa ăn mà thậm chí không cần đưa ra quyết định.

Một điếu thuốc từng buộc tôi phải nhận ra chính mình. Một thanh thuốc nung nóng cho phép tôi nửa ẩn mình trong nhịp thường ngày.

Đó là lý do tôi rốt cuộc hút nhiều hơn trước. Không phải vì thiết bị này có một sức mạnh kịch tính nào đó tự thân. Mà vì nó làm giảm đi những chút ma sát vốn từng phơi bày thói quen ấy. Khói từng tự nó lên tiếng. Phiên bản mới này thì thì thầm. Nó khiến sự lệ thuộc dễ mang theo hơn vào văn phòng, vào bếp, vào chiếc ghế cuối buổi tối, vào khoảng nửa phút giữa công việc này và công việc tiếp theo.

Chẳng mấy chốc, dấu vết có khắp nơi. Bộ sạc trên bàn. Một gói dự phòng trong túi áo khoác. Những thanh đã dùng trong một cái cốc gần bồn rửa vì tôi lười mang chúng ra thùng rác. Vợ tôi và tôi đã cùng hút thuốc suốt phần lớn quãng đời trưởng thành của mình, và giờ ngay cả căn nhà cũng trông ít giống một nơi có hút thuốc hơn, mà giống một nơi được dựng lên quanh việc không nhận ra nó.

Cái giá ẩn giấu

Khung cảnh ở lại với tôi không phải là một bài giảng từ bác sĩ hay một cú hù dọa từ kết quả xét nghiệm. Nó nhỏ hơn nhiều.

Một sáng Chủ nhật, tôi thấy bộ sạc, hộp thanh thuốc rỗng và cốc trà đã nguội trên mặt bếp, tất cả xếp ngay ngắn như muối với đường. Thiết bị ấy đã trở thành đồ dùng nhà bếp. Đó là khoảnh khắc nó xoay chuyển trong đầu tôi. Thuốc lá từng xấu xí, nhưng ít nhất tôi không bao giờ nhầm chúng với những vật dụng gia đình bình thường. Cái thứ này đã lách qua được hồi chuông cảnh báo đó.

Tôi nhớ đã nghĩ: điều này không khiến tôi tự do hơn. Nó khiến thói quen ấy dễ giấu khỏi chính tôi hơn.

Đó là cái giá ẩn của lời hứa an toàn hơn. Tôi vẫn đang nuôi cùng một vòng lặp. Tôi vẫn đang sắp xếp ngày của mình quanh nicotin. Tôi vẫn mang theo cùng sự lệ thuộc cũ từ phòng này sang phòng khác, chỉ là giờ nó đến với ít mùi hơn và ít nghi thức hơn. Cái bẫy không hề nới lỏng. Nó chỉ học cách cư xử lịch sự hơn.

Thuốc lá nung nóng không giúp tôi bỏ thuốc vì nó không đòi hỏi ở tôi điều gì mới. Nó để tôi giữ lại nicotin, giữ lại phản xạ, giữ lại những lối thoát nhỏ kín đáo khỏi sự chán nản và căng thẳng, rồi gọi cả thứ đó là tiến bộ chỉ vì nó trông sạch sẽ hơn trên mặt bàn.

Tôi không viết điều này như một bài giảng chống lại một thiết bị nào. Tôi hiểu rất rõ vì sao mình chuyển sang nó. Sau 27 năm, một chút dễ chịu nhỏ bé có thể trông giống như sự khôn ngoan. Tôi chỉ biết điều gì đã xảy ra trong chính cuộc đời mình. Thói quen ấy mặc một bộ đồ lặng lẽ hơn, và tôi đã mặc nó suốt nhiều năm.

Buổi sáng hôm đó không đưa cho tôi một kế hoạch. Nó chỉ cho tôi thấy rằng những thói quen trông sạch sẽ hơn vẫn che giấu cùng một cái bẫy cũ, và rằng nhìn rõ cái bẫy ấy là nơi một con đường khác bắt đầu.