Mùi Thuốc Lá Không Còn Kéo Tôi Lại

Chuyện đó xảy ra trong một công viên mà tôi đã đi qua hàng chục lần. Cuối buổi chiều. Nắng nhạt, cỏ ướt, vợ tôi đi trước vài bước, cả hai chúng tôi xách một túi nhỏ từ cửa hàng góc phố. Một người đàn ông đi ngược chiều, kẹp điếu thuốc giữa hai ngón tay, và cơn gió hất khói thẳng vào mặt tôi.

Trong một giây, tôi nhận ra mùi ấy trước cả khi nhận ra công viên.

Điều đó khiến tôi ngạc nhiên. Tôi đã hút thuốc suốt 27 năm. Tôi bắt đầu khi 19 tuổi. Vợ tôi bắt đầu khi 18 tuổi. Có lúc tệ nhất, tôi hút khoảng 40 điếu mỗi ngày, và suốt phần lớn đời trưởng thành của chúng tôi, khói thuốc có mặt trong mọi khung cảnh bình thường: cửa sổ bếp, giờ nghỉ ở văn phòng, trong xe trước khi động cơ kịp ấm máy, cánh cửa ban công hé mở giữa mùa đông. Một mùi như thế ngày trước có thể chạm đúng công tắc trong tôi trước cả khi tôi kịp gọi nó là một ý nghĩ.

Trong công viên, tôi chờ phần còn lại của chuỗi phản ứng cũ. Cái nghiêng nhẹ bên trong. Sự dịu xuống kín đáo. Cảm giác rằng có điều gì đó tốt đẹp đang ở rất gần.

Nhưng nó không bao giờ đến.

Trong Chốc Lát, Tôi Lại Ở Cùng Một Phiên Bản Cũ Của Mình

Điều xuất hiện lại lạ hơn, và cũng dịu hơn. Tôi không muốn hút một điếu thuốc. Tôi chỉ nhớ mình từng muốn hút thuốc.

Đó là hai chuyện khác nhau.

Tôi nhớ khung cửa sổ ở văn phòng nơi tôi thường đứng với áo khoác mở, tin rằng mình đang làm đầu óc nhẹ đi. Tôi nhớ những chuyến đi xe khi mình cứ đếm từng phút cho đến điểm dừng tiếp theo. Tôi nhớ cái cách nực cười mà một chiếc bật lửa có thể trở nên cần thiết như chìa khóa. Mùi ấy gom tất cả lại và trải ra trong một dòng ngắn gọn. Đó là ký ức về việc hút thuốc, không phải một mệnh lệnh.

Nhiều năm trước, chính mùi ấy đã có thể làm tôi đổi hướng. Tôi sẽ nhìn quanh. Tôi sẽ đi chậm lại. Tôi sẽ bắt đầu mặc cả với chính mình trước cả khi điếu thuốc còn chưa hiện ra. Đó là điều nicotine làm sau đủ nhiều lần lặp lại. Nó bám vào địa điểm, thời tiết, những khoảng ngắt rất nhỏ, và cả tư thế của bàn tay. Cơ thể học được mẫu đó và bắt đầu với tay trước khi đầu óc kịp kết thúc câu.

Trong công viên, không có gì như thế xảy ra. Tôi chỉ đứng đó, túi đồ nặng trĩu trong tay, và nhìn làn khói loãng dần trên lối đi.

Vợ tôi quay lại hỏi tôi có đi không. Tôi nói có, rồi chúng tôi tiếp tục bước.

Sự Khác Biệt Quan Trọng Hơn Tôi Tưởng

Khung cảnh ấy ở lại với tôi vì nó quá nhỏ bé. Tôi đã dành nhiều năm tưởng tượng tự do là một thứ ồn ào hơn. Tôi nghĩ nó sẽ đến cùng một lời tuyên bố lớn, một bài phát biểu chiến thắng cuối cùng, một sự chắc chắn lớn lao rằng thói quen cũ đã chết và được chôn vùi.

Thay vào đó, nó đến như sự vắng mặt của một phản ứng.

Thành thật mà nói, điều đó hợp lý hơn. Thuốc lá chưa bao giờ chi phối cuộc đời tôi bằng diễn thuyết. Nó chi phối bằng sự lặp lại. Điếu buổi sáng. Điếu sau bữa ăn. Điếu ở văn phòng. Thêm một điếu trước khi bước xuống xe. Thêm một điếu trước khi đi ngủ. Thói quen ấy vận hành bằng cách biến mình thành điều bình thường. Vì thế cũng hợp lý khi tự do trước hết hiện ra ở những nơi bình thường.

Tôi vẫn nghĩ về bao nhiêu lần thử trước đây của mình được xây trên sự ép buộc. Tôi đã thử châm cứu. Thôi miên. Trị liệu. Miếng dán. Cuốn sách của Allen Carr. Thuốc lá thảo mộc có mùi như trà cũ và ngải cứu. Tôi thậm chí còn thử hút theo đồng hồ, như thể một báo thức trên điện thoại có thể dạy tôi bình yên. Mỗi lần thất bại khiến tôi cảm thấy mình có vấn đề. Mỗi lần thất bại lại dạy tôi nghi ngờ chính mình.

Công viên cho tôi một bài học rõ ràng hơn. Không phải mọi thứ quay lại đều là một đòi hỏi. Có những thứ quay lại như một tiếng vang.

Điều đó quan trọng, vì tiếng vang không đòi hỏi sự vâng lời. Nó chỉ đi qua.

Điều Đã Thay Đổi Trong Khoảnh Khắc Ấy

Hôm đó tôi không vượt qua bài kiểm tra nào. Tôi không chứng minh mình mạnh mẽ. Tôi thậm chí chẳng làm gì đáng nể. Tôi chỉ nhận ra một phản xạ cũ đã mất việc.

Với tôi, đó mới là sự chuyển dịch thật sự. Cơn thèm kéo bạn về phía hành động. Một ký ức thì đứng yên đủ lâu để được nhìn thấy. Mùi thuốc lá trong cơn gió ấy có hình hài, có lịch sử, và thậm chí còn le lói một chút hoài niệm. Nó cũng không có quyền lực. Nó có thể nhắc tôi về người đàn ông từng hút ở văn phòng, trong bếp, trong xe, nhưng vẫn để tôi ở nguyên nơi mình đang đứng: đi bên cạnh vợ qua công viên, mang bánh mì về nhà, chẳng thiếu mất điều gì.

Tôi bắt đầu hút thuốc khi 19 tuổi và mang thói quen đó suốt 27 năm. Tôi từng tin rằng điều đó có nghĩa là nó sẽ luôn giữ phần sâu nhất trong tôi. Nhưng không phải vậy. Mùi trong công viên đã chứng minh rằng quá khứ vẫn có thể còn rõ nét mà không còn sức mạnh.

Vì thế khoảnh khắc ấy trở nên yên lặng thay vì kịch tính. Tôi không đánh mất quá khứ. Tôi chỉ ngừng đáp lời nó.

Buổi chiều hôm đó không cho tôi một kế hoạch nào. Nó chỉ cho tôi thấy rằng một mùi cũ vẫn có thể còn trong không khí sau khi nhu cầu đã đi qua, và nếu bạn muốn đọc thêm về sự chuyển dịch âm thầm đó, cuốn hướng dẫn vẫn ở đó.